Nacjonalizm wywarł znaczący wpływ na sposób komponowania muzyki w epoce romantyzmu. Przed erą romantyzmu w muzyce dominowała tradycja klasyczna, która kładła nacisk na strukturę formalną i równowagę. Kompozytorzy romantyczni byli jednak bardziej zainteresowani wyrażaniem swoich emocji i indywidualności. Czerpali inspirację z własnych kultur narodowych, włączając do swojej muzyki melodie ludowe i inne elementy nacjonalistyczne.
Wykorzystanie elementów nacjonalistycznych w muzyce pomogło stworzyć poczucie tożsamości narodowej i dumy. Pomogło to także w odróżnieniu muzyki różnych krajów. W rezultacie w epoce romantyzmu pojawiło się wiele nowych narodowych szkół muzycznych.
Do najsłynniejszych przykładów muzyki nacjonalistycznej epoki romantyzmu należą:
* Symfonie Antonína Dvořáka nawiązujące do czeskiej muzyki ludowej
* Opery Piotra Iljicza Czajkowskiego z rosyjskimi melodiami ludowymi
* Pieśni Fryderyka Chopina, oparte na polskich pieśniach ludowych
Nacjonalizm był główną siłą napędową rozwoju muzyki w epoce romantyzmu. Pomogło stworzyć bardziej zróżnicowany i wyrazisty krajobraz muzyczny i położyło podwaliny pod rozwój narodowych szkół muzycznych, które prosperują do dziś.