Wiersz podzielony jest na dwie zwrotki, z których pierwsza opisuje wygląd fizyczny mężczyzny, druga zaś dotyczy jego stanu psychicznego i duchowego. Pierwsza zwrotka podkreśla fizyczne wyczerpanie mężczyzny i piętno, jakie lata ciężkiej pracy odcisnęły na jego ciele. Jego twarz jest „groteskowa” i „bestializowana”, a oczy „zapadnięte i martwe”. Druga zwrotka ukazuje, że wewnętrzny świat mężczyzny jest tak samo opuszczony, jak jego wygląd zewnętrzny. Jest „bratem wołu”, który został zredukowany do zwykłego narzędzia pracy, pozbawionego wolnej woli i poczucia własnej wartości.
Wiersz kończy się serią pytań retorycznych, które wzywają czytelnika do skonfrontowania się z konsekwencjami stanu mężczyzny. Prowadzący pyta:„Kto go uczynił martwym dla zachwytu i rozpaczy, / Rzecz, która nie smuci się i która nie ma nadziei, / Stojący i oszołomiony, brat wołu?” W ten sposób wiersz staje się potężnym oskarżeniem systemów społecznych i nierówności ekonomicznych, które stworzyły tak fatalne warunki dla klasy robotniczej.
„Człowiek z motyką” zyskał szerokie uznanie ze względu na mocne obrazy, intensywność emocjonalną i krytykę społeczną. Uważana jest za klasykę literatury amerykańskiej i zainspirowała wiele dzieł sztuki, muzyki i literatury. Wiersz służy jako przypomnienie często pomijanych zmagań klasy robotniczej i wzywa czytelników do rozważenia ludzkich kosztów niepohamowanego kapitalizmu i wyzysku.