1. Stosowanie motywów przewodnich:
Mozart wykorzystywał motywy przewodnie, czyli powtarzające się motywy muzyczne powiązane z konkretnymi postaciami, przedmiotami lub emocjami, aby stworzyć muzyczne powiązania i podkreślić narrację. Na przykład w Czarodziejskim flecie motywem przewodnim Sarastra, mądrego arcykapłana, jest powolna, podniosła melodia, natomiast Królową Nocy cechuje szybki, wzburzony temat. Te motywy muzyczne pomagają ustalić tożsamość bohaterów i kierują emocjonalną reakcją publiczności na nich.
2. Muzyczny kontrast i zestawienie:
Mozart umiejętnie posługiwał się muzycznym kontrastem i zestawieniem, aby zwiększyć napięcie dramatyczne i przekazać kontrastujące emocje. Na przykład w Don Giovanni beztroska, zabawna muzyka pierwszego aktu ostro kontrastuje z mroczną i złowrogą muzyką drugiego aktu, odzwierciedlając przejście od młodzieńczej frywolności do moralnej zemsty. Takie kontrasty stwarzają wrażenie dramatycznego oczekiwania i podkreślają emocjonalny ciężar rozwijających się wydarzeń.
3. Arie i zespoły:
Opery Mozarta charakteryzują się bogatą gamą arii, duetów, triów i innych utworów zespołowych, które przyczyniają się do dramatycznego rozwoju fabuły. Zwłaszcza arie służą poszczególnym bohaterom jako momenty emocjonalnej ekspresji, pozwalając im przekazać swoje wewnętrzne myśli i uczucia. W zespołach interakcje i wzajemne oddziaływanie linii wokalnych bohaterów tworzą dramatyczne napięcie i rozwijają fabułę.
4. Przesunięcia harmoniczne i dysonanse:
Opery Mozarta znane są z bogactwa harmonicznego i wykorzystania harmonii chromatycznej, która może wywołać poczucie napięcia, niepewności lub napięcia. Skutecznie wykorzystał przesunięcia harmoniczne i dysonanse, aby odzwierciedlić stany emocjonalne bohaterów i zwiększyć dramatyczny wpływ niektórych scen. Na przykład scenę pościgu Donny Anny za Don Giovannim w Don Giovannim charakteryzuje intensywna niestabilność harmoniczna, budująca napięcie aż do dramatycznej konfrontacji między nimi.
5. Interludia i recytatywy orkiestrowe:
W operach Mozarta pojawiają się zarówno recytatywy, jak i przerywniki orkiestrowe, które odgrywają kluczową rolę w rozwoju fabuły. Recytatywy, składające się ze śpiewanej mowy solisty, któremu towarzyszy rzadki akompaniament instrumentalny, zapewniają ekspozycję narracyjną i popychają historię do przodu. Z kolei przerywniki orkiestrowe stanowią komentarz muzyczny oraz tworzą nastrój i atmosferę, wzmacniając dramatyczny wpływ kluczowych scen.
Umiejętnie wykorzystując te muzyczne struktury i relacje, Mozart wyniósł swoje opery poza zwykłą rozrywkę, przekształcając je w potężne dzieła dramatyczne, które rezonują emocjonalnie i intelektualnie z publicznością. Wykorzystanie przez niego muzyki do wzbogacenia fabuły i pogłębienia charakterystyki pozostaje cechą charakterystyczną jego geniuszu operowego i od pokoleń wpływa na kompozytorów operowych.