Pojęcie ostatniego śpiewu łabędzia jest zakorzenione w folklorze i mitologii, zwłaszcza w kulturach europejskich. Łabędzie od dawna kojarzą się z pięknem, wdziękiem i czystością. W wielu mitach i opowieściach łabędzie kojarzone są z proroctwami i zdolnościami muzycznymi.
Pomysł, że łabędzie przed śmiercią wydają melodyjną i zapadającą w pamięć pieśń, wywodzi się z zachowania niektórych gatunków łabędzi, zwłaszcza łabędzia niemego. Te łabędzie mogą czasami wydawać donośne i melancholijne dźwięki, szczególnie w ostatnich kilku tygodniach życia. Ten żałobny dźwięk łabędziego mógł zainspirować legendę o łabędzim śpiewie.
Z biegiem czasu terminu „łabędzi śpiew” zaczęto używać metaforycznie do opisania ostatniego ważnego osiągnięcia danej osoby lub znaczącego wkładu przed przejściem na emeryturę, śmiercią lub poważną zmianą w życiu. Sugeruje potężny i rezonujący emocjonalnie występ lub pracę, która służy jako odpowiednie pożegnanie lub dziedzictwo talentu i poświęcenia jednostki.