Według konceptualizmu instrumentalnego pojęcia nie są ustalonymi bytami, które dokładnie odzwierciedlają obiektywną rzeczywistość. Zamiast tego są postrzegane jako ludzkie wynalazki lub konstrukcje, które służą konkretnym celom i zapewniają sposób organizowania i nadawania sensu doświadczeniom. Zwolennicy tego poglądu argumentują, że znaczenie i wartość pojęć leży w ich zdolności do pomagania nam w zrozumieniu otaczającego nas świata i manipulowaniu nim, a nie w ich zgodności z jakąś zewnętrzną, absolutną prawdą.
Konceptualizm instrumentalny odrzuca pogląd, że istnieje jeden prawdziwy lub poprawny sposób rozumienia świata i zamiast tego obejmuje wiele i różnorodnych ram pojęciowych. Sugeruje, że różne koncepcje mogą być przydatne w różnych kontekstach i do różnych celów, a „najlepsza” koncepcja to ta, która najlepiej pasuje do konkretnej sytuacji lub zadania.
W istocie konceptualizm instrumentalny ceni praktyczne implikacje i konsekwencje pojęć ponad ich metafizyczne lub epistemologiczne podstawy. Koncentruje się na pragmatycznej wartości idei i koncepcji, podkreślając ich rolę w rozwiązywaniu problemów, podejmowaniu decyzji i skutecznym działaniu w realnym świecie.